Samenwerken is moeilijk, vooral met een ander

Op een warme zaterdagmorgen in juli ben ik te gast bij het North Sea Fish Center. Deze club heeft een miljoen van de minister gekregen om de markt voor schol een sterke impuls te geven. Ik ga naar Hilversum om te luisteren naar de uitkomsten van het marktonderzoek en om de verdere plannen te horen. Gelukkig ben ik niet alleen, er is een flinke opkomst van vissers, handelaren, afslagdirecteuren en zelfs een directeur van een bekende scheepswerf. In totaal zo’n veertig à vijftig mensen, schat ik.

Jan Willem van der Schans van WUR-LEI vertelt over het marktonderzoek dat zij bij Engelse, Zweedse en Duitse supermarkten hebben gedaan naar de afzet van diepvriesschol. De belangrijke Italiaanse afzetmarkt is onderzocht door het Nederlands Visbureau. Er komen enkele onthutsende inzichten uit. Zoals: we kunnen wel denken dat we met onze schol een dominante marktpositie hebben, maar in Europa speelt dat helemaal niet. Inkopers van supermarkten vragen wat je komt doen als je ze wilt interviewen over de inkoop van schol. Het is immers maar 1 à 2 % van hun omzet. En ook: zodra een verwerker probeert om iets bijzonders te doen met schol, dan aapt zijn concurrent hem al heel snel na. Het is kennelijk tamelijk eenvoudig om toe te treden tot de markt van visverwerkers en een concurrentievoorsprong ben je zo weer kwijt. Zijn belangrijkste advies is daarom: maak serieus werk van de duurzaamheid van de visserij, want supermarkten in heel Europa gaan hier op inkopen.

Maarten Koomans van the Decision Group leidt de discussie met de zaal en gebruikt daarvoor stellingen waar je op kunt stemmen. Een leuke aanpak. Helaas praat nu niemand meer over de ernstige boodschap van Jan Willem van der Schans, maar vooral over elkaar. Het gaat bijvoorbeeld over de verdeling van de marge in de keten. Vissers roepen dat de handel over hun rug geld verdient. De handel wijst met de vinger naar de retailers, want daar worden pas grote marges gemaakt. Er wordt veel met de vinger naar andere partijen gewezen en nauwelijks geluisterd naar de argumenten van de ander. Wantrouwen lijkt de norm. Dat samenwerken in de keten kan leiden tot een beter totaalresultaat is kennelijk nog niet doorgedrongen. Ik ben geschokt door het eilanddenken. Bijvoorbeeld: de ngo’s dwingen ons om de visserij te verduurzamen en het MSC-label te behalen. Maar de boomkor is toch hartstikke duurzaam! Dat kun je als visserman of handelaar vinden in een zaaltje in Hilversum, maar helaas kijkt de buitenwereld hier heel anders tegenaan. Na deze ochtend heb ik het gevoel dat er nog een lange weg te gaan is om tot een betere samenwerking in de afzetketen te komen. Het huis staat in de fik, maar de vissers en handelaren zitten binnen elkaar vliegen af te vangen!